شُکر مقصود .
۸۹/۱۰/۹

پنجمین غروب
بهمن ماه
۱۳۸۸

تاریکی….دلیل وجودی همیشگی برای نور…دلیل احتیاجی بی قید و بند به درخشی برای جاری کردن کلماتی بر رودی سپید رنگ
کلمات بهانه اند..برای تسکین وجودی سرشار از سکوت…واسطه اند برای بیان حقایقی ورای فهم دیگری تا آن دیگری دریابد که وسعت ذهن و خیالش تا چه اندازه شبیه به حوضی کوچک و بی ماهیست.
و ماهیان نیز واسطه اند برای آن هنگام که آفتاب،در چشمان دخترکی دامن ذرّین می تکاند تا شور را به نظاره بنشیند و شاید پسرکی پرجوش و خروش.
گاهی نمیتوان و نباید همه چیز را به وضوح دید و گاه باید تمام پیکر چشم شود.
دیدن و ندیدن نیز بهانه اند…و شاید واسطه

من هر روز میبینم….آیا به راستی دیده ام؟میبینم؟…..

ندانستن نیز واسطه ایست برای بهانه آوردن که…من نمیدانم….کجاست راه دانستن
*
نقاد

نهمین روز….دی ماهگان

سر آغاز  یک  روز  برفی  بود  دم دمان  شروع  شهریور  ،  شهر  در  کش و قوس، برای  رهایی  از  یک ماه  و من  در کش و قوس برای رهایی از شهر .
حرفم  دو تا نشده  رفتم  سوار  ماشین  شدم  و خلوتی در  کنج گذرگاهی یافتم ، برای نقد خویش ، نقد اینکه چرا تنهایم  واین چگونه احساسیست وچرا هست و چرا و چرا  و چرا .
تنهای  موجود زنده نیست   یک  حس است  که  موجود زنده را  دچار  میشود  .
تنهای  راه است و روش  برای  زندگی    یک  روش  گه گاهی مورد پسند است و گاهی مورد مزمت .  شرایط  نسبی  این قانون نسبی  همه جا  حاکم است   و همیشه  زین  برای پشت و رو شدن  هست .  گاهی  حقیقت  همان است که هست  و بانگی و پگاهی بعد،  چیزی که  حقیقت  بود دروغ است و ریا است و هزار  تعبیر مزمت بر انگیز دیگر .
بار ها شنیده ام که میگویند سربازی  انسان را مرد میکند و یا زندان  مرد را ، انسان  و به تعبیر دیگری   ابر مردکی .  زندان که معنای  تمام هستیت و حضورت ، مصداق تنهایست . و این  تنهای مفید است و کارساز .  بسیار  وقت ها هم هست که  به اصرار تو را جماعتی از دوست دارانت از  تنهای  خر کش کنان  میکشند بیرون که  وا چه نشسته ای  که  هوگو  چاوز  آمده است  ایران و  بهرام رادان  کرور کرور  درآمد دارد و دایی و مایلی کهن سر جنگ  با هم پیدا کرده اندو هزار اتفاق مهم  یا  بیا با هم  درباره سریال های ماه رمضان  حرف بزنیم یا بریم فیلم افراطی ها را ببینیم (  چه کرده این جهانگیری )  از هیچ بهتر است و تو می مانی  که هیچ تو  بهتر بود یا این همه  هویج  پیشنهای دوستانت .
چند تخته  می یابی   صلیب میسازی و آن  را  بر تنت میخ  میکنی  که  یادت نرود تنهای  چیز  دیگریست   چیز دیگری.
* برای اهل اندیشه هیچ دوستی بهتر از تنهایی نیست.
همواره تنهایی، توانایی به بار می آورد. ( اُرد بزرگ ( (۲)
این  نوشتار  مانند تمام نقد های  گذشته  قرار  بر این ندارد که  چیزی  را بکوبد و یا  چیزی  را به معراج برد بلکه میخواهد  موضوعی  یا پدیده ای را  باز بسط دهد و نگاهی دگر گونه از آن  بر پرده چشمهایت بگشاید .
تنهای  پدیده ای است  مطلق انسانی و  جنبه های فراوان هستی شناسانه دارد که  باید بر هستی آن و چیستی آن  طرح سوال کرد.
جمله ای جای  ، گوشه ای ، کنجی خواندم  بر این مضمون  ؛ خداوند برای تنهایی آدم ،حوا را آفرید و از زندگی پر تلاتم آنان , تنهایی, پدید آمد و این جمله باز مرا  به کنجی ، گوشه ای ، جای   در خلوت خود کشاند .
همین است   تنهای آدم   گاهی  میان  جمع است و گاهی  در  نبود جمع   و گاهی  بهانه ای  تو را  از تنهای به در می آورد و گاهی بهانه ای تو را به تنهای می برد .
تنهای  های انسانی گونه های متفاوتی دارد اما  مقصود ما گونه ایست که ما را با درد هایمان تنها میگذارد و دانای ما باعث جدای از این خلق بی شمار  میشود  نه تنهای برای ابتذال  .

(۱) شریعتی هم بر سه گونه تنهای اشارت دارد : تنهای مبتذل ، تنهای فلسفی و تنهای  مصنوعی   . تنهای مبتذل  را دکتر نوعی  بیماری مینامد که ارزش  بحث ندارد .  تنهای فلسفی  همان در و گوهر  یکدانه تنهایست که مراد از انسان همین تنهایست  و ایجاد و تولد این تنهای در رحم  روح متعالی شده انسان و  آگاهی  است .  جای که دانای انسان  ابر روزمرگی را کناری میزند و دورن و بیرون هر  چیز  را مراد نگاه خویش میداند .ایشان نوع دیگری  از تنهای را هم نشان میدهد  و آن  تنهای مصنوعی است که  شخص  به خواست خود تنها  نشده است بلکه او را از جمع جدا کرده و به اجبار تنها گذاشته اند. این تنهای  گاهی  بارور است و گاهی  خرد کننده و نابود گر .  او را تنها  میگذارند که  از او موجود بی خاصیت بسازند، گاهی  همینگونه  میشود و گاهی  نیز  برنا میشود این  بستگی  به  روزهای  تنهای فلسفی  و آگاهی  فکری او دارد .

** افرادی که بزرگترین خدمت را به دانش و فرهنگ نموده اند، نویسندگان و پژوهشگرانی بوده اند که در انزوا می زیسته اند و هرگز در گفتگوهای دانشگاهی شرکت نکرده و حقایق صد در صد اثبات نشده را در آکادمی ها ابراز نداشته اند.** فرانسوا ولتر
اینکه چرا پدیده ای به نام تنهایی وجود دارد، اساسا یک پرسش هستی شناختی است و درست است که می توان عواملی که در این احساس نقش دارند و یا عوامل اجتماعی که موجب تقویت این احساس می شوند را شناسایی کرد اما هرگز نمی توان چگونگی تجربه این احساس را وزن کرد، اندازه گرفت و یا مقایسه کرد.
**  معاشرت بر دانایی می افزاید، ولی تنهایی مکتب نبوغ است.** گیبون
هر انسانی که با تنهایی خویش مواجه می شود این پرسش را مطرح می کند که چرا ؟ چرا من تنها هستم ؟ و درموارد بسیاری نیز می کوشد پاسخی مکانیکی برای مسله تنهایی اش پیدا کند. در حالی که برای چنین پرسشی هرگز نمی توان پاسخی یافت. چنانچه هیچکس نیز پاسخی برای آن نیافته است. و شاید نیز طرح این پرسش است که مانع تجربه عمیق تنهایی می شود.
جبران خیلی  جبران  در نغمه های  پچ پچ وارش  باز گو میکند :
اندرز من به زوجهای جوان این است که به هنگام شادی، همگام با یکدیگر نغمه ساز کنید و پای بکوبید و شادمان باشید، اما امان دهید که هر یک در حریم خلوت خویش آسوده باشد و تنها؛ چون تارهای عود که تنهایند هر کدام، اما به کار یک ترانه ی واحد در ارتعاش.
او به کسانی این اندرز را میدهد که قرار است دو تن در یک روح  باشند . حال باید دید دوستان و دیگران چه باید بکنند .
روبرویی با تنهایی، همیشه تجربه ای کاملا فردی و ویژه است و میتوان گفت انسان در تنهایی، با خویشتن خویش روبرو می شود و جایی نیز کوشش می کند برخورد با دیوار غیرقابل نفوذ تنهایی را بیان کند. بیانی که معمولا بسیار ناقص و نامشخص است چرا که ما زبان و واژه ای برای تعریف و تجربه دقیق این احساس نداریم و مجبور هستیم که این رنج تنهایی را به شکلی بدل کنیم که بیان آن برایمان ساده تر شود. این است که بازگوی تنهای  بخش کوچکی از تنهای واقعی است .
به عبارتی دیگر ما مجبور می شویم احساس تنهایی و اندوه مان را تعریف کنیم و با چنین تعریفی، تنهایی به یک رنج، ترس ویا بیانی جسمی بدل می شود که در آنصورت قابل دیدن و ملموس تر می گردد. برای این است که گاهی  نمیشود و نباید یک احساسی  درونی  را بر زبان آورد زیرا  آن  احساس  کوچک میشود و به واسطه آن انسانیت  کوچکتر .
از طرفی تنهای خواستگاه و زادگاه ، هنر ، عشق و زندگیست .  تنهای بستریست که احساس درونی متولد میشود ،خود را باز تعریف میکند ، می نمایاند و  گاهی  راهی  به بیرون میابد.
گفتار گاهی  سخت میتواند این حس  را منتقل کند اما  گاهی  یک  شعر  ، یک  نقاشی  ، موسیقی  و و و  در کل  یک شکل از هنر  میتواند بخشی  از این تنهای  را بنمایاند .
دشت رویش انسانیت  ،  همین تنهایست . او  در تنهای و با سلاح آگاهی  میتواند  رزم  انسانیت را در جمع  مشق  کند .
همین
پی نوشت ۱ :  کتاب خود سازی انقلابی   از دکتر علی شریعتی
پی نوشت ۲ :  ارد بزرگ از مشاهیر برجسته معاصر ایران دارای نظریه قاره کهن و نظریه کهکشان بزرگ اندیشه‌است. کتاب آرمان نامه حاوی جملات حکیمانه اوست. او از دوستان نزدیک احمد شاه مسعود وزیر دفاع افغانستان بوده‌است ارد بزرگ در آسیای میانه و بخصوص در بین مقامات و دانشگاهیان افغانستان و تاجیکستان هواداران بسیاری دارد.
پی نوشت ۳ : چند روزی هست  ذهنم گرسنه است و حرفهایم از چشمهایم بیان میشود و گوشم مدام  به کتاب دنیای صوفی اثر یوستن گرُدر است .

- خیالی  مرا در آغوش  میکشید
گویا باز
کلمه ای در من
هوس رویش داشت
باید دوباره با کتابی هم بستر شوم !

صحنه جنگ  هر روز  بالاتر  میگیرد  ،  و شمشیر ها  هر روز  پر رنگتر  بر ذهن ها فرود می آیند  . باید  برای  جسمها  کاری کرد  آنها  بیچاره  بی طرف بودند ، بی طرف .
*   گذاشتند درون کتابخانه ول بگردم  و من به فرزانگی انسان تاخت بردم  ،  همین مرا ساخت .  *

چگونه  میتوانم  ازکنار  این  جمله عبور  کنم   باید سالها  اینجا نشست  چای  خورد سیگار  کشید  و  تمام  تن را به  گردابش  سپرد    ؛
*   کتابخانه همانا  جهان ِ گرفتار در آینه ای  بود  ،  کتابها را باید پائیدشان ، دورشان زد ،وانمود کرد که دور میشوم و یکهو  به سراغشان باز آمد و  غافل گیرشان کرد :  بیشتر  وقت ها رازهاشان را  نگه می داشتند  . *

صحنه تراژیکی  است از زندگی  و تعامل  و گشودگی  تازه ای  از  چشمهای ریز  بین است که این بار  درشت شده است در برابر  این همه آیینه ها  .  خیالم  امان نمیدهد  باید  این کتاب  را  چونان   آیینه ای  همیشه برای  اصلاح  ذهنم  همراه  داشته باشم  .
کلمات  بی رحمند  این  تعبیریست  ایهام وار  از  کتابی  که  نمیتوان  به  یکباره  آن را  چونان  عکسی  یا فیلمی  بر  پرده  ذهن  مجسم کرد .  کتاب  فراخوان  تمام  شعور  و ادراک توست  و  مهلتی  نمیدهد  باید  خیلی  زود و فالبداهه  نوشتار  را بفهمی  . چی  میگویم  ؟  نوشتار  اینجا  کار  زار  است  مکانی  که  باید  عقب  بشینی  پیشروی  زیاد تو را درون  خودت محاصره  میکند  و  تو خود خوب  میدانی  اسارت  درون  تن  چه  زجری  را تحمیل میکند .
کلمات  درون  ذهنم  با هر  صفحه  متورم تر  میشود  من  در آستانه  زایش هستم . بگذارید این کتاب  درون من  دوباره  متولد شود  بگذارید کلمات  جای  خون درون  سطر  سطر  روحم  جریان یابند  من در  بستری  گرم  خودم  را  تسلیم  آغوشهای  سیاه وسفید میکنم .
زندگی  کودکی  که  میخواهد درون خویش  نماند  و برای  پناه جستن ،ایستادن ،  کتاب  را تکیه گاه  کرده است  و تمام  حجم بیشمار رویاهای را بادبادک وار درون این همه  اوراق  پرواز داده است ،  پرواز .
همیشه  برای  جستن  بندی  هست و برای عبور راهبری  و اینک برای گریز از  خویش و دیگر خویش  پیری و مرشدی .

چه کند این بیچاره انسان ؟
جز  فعالیتی  موثر و دائمی برای تغییر   !!!

دیالکتیک برقرار  شده و پیروز در این کتاب  حرفهای  درشتیست که  گاهی تن و گاهی   جان  آدمی را  لب به لب میکند .
گفتمانی  از  جنس   نوشتار  و  عملی  از  جنس  خوانش  و خواستن  مدام  و  باز  خواستن .
من مخالف این  برداشت و ارتباط با کتاب کلمات هستم که  سارتر  برای  توجیه  شکل گیری و بسط   آینده خود گذشته را اینچنین  تصویر کرده است  و یا پدر و مادرش  را بارها  زیر تیغ برده است  فقط و فقط برای اینکه از  شرایط خویش ناراضی  بوده است .  سارتر  در  کلمات هم  نگاهی  سیاسی و اجتماعی دارد و مادر خویش را مادر تمام  کودکان  و خود را فرزند تمام مادران میداند  و درد دیگران را در قالب  داستانی پر شور  اینچنین  مرحم  میگذارد و بازگویش را محقق  میسازد .  او تلاش  میکند  ارتباط  فهم ، زندگی و فضای  انسانی را به نوعی  زیر  تیغ  برد و جنازه  خون آلود  جامعه را  بی  هیچ سانسوری نمایان سازد .
* به نظرم می نمود  که من کودکِ همه مادرهام  ، که او مادر همه کودکان است .  *
سارتر از  ترسی که  درونش  هماره هست در کتاب  فریاد میزند  او  سخت  میترسیده  که در  دنیای  کتابها  چونان  غرق  شود که  دیگر مادرش را وکارلمامی و خیابان لوگف را نبیند و یا چونان در  زندگی  گم شود که دیگر نشانی از هوراس  و شاربوواری نیابد .  او  همیشه میان  زندگی  مطلق  و رویای مطلق  همیشه  با هراس  در حال رفتن بوده است و خوب  گاهی  میان این و گاهی  میان آن شناور .
نقد نگاه جامعه محور  و نقش انسان  در این جامعه را میتوان  از  بسیاری از  سطور  این کتاب یافت  . او نگاه  ذاتی دارد بدان معنا که  طبیعت گرای را و اخلاق ذاتی انسان را می ستاید و دوری آدمی را از  انسانیت  ،نشانه دوری از طبیعت و درون خود میداند .
هر چند محیط و بستر رشد نهالگونه انسان را هرگز  انکار نمی آورد و بلکه  اشاره نیز دارد .
او بسیار زیبا چنین میگوید :
*  هر انسانی جای طبیعی خودش را دارد ؛ بلندی اش را نه غرور و نه ارزش هیچکدام تعیین نمی کنند ؛ تصمیم گیرنده ، کودکی است . *
نگاه ریز بین، منتقد و گاهی  وارونه به  پیرامون  مشخصه  خاص  نگاه بزرگساله ای به نام  سارتر است که هرگز پشتوانه کودکیش را از دست نداده است .
در کار زار نبرد  پیروزی از آن  کلمات بود و هم من هم سارتر  خود را غوطه ور در سیلاب  وزین این واژه پشت هم چینان  می دیدیم .  فریاد میزدیم   باد   باد  و خود را سبک میکردیم  از  هر آنچه میدانستیم  تا  این دانسته ها ما را به زمین زنجیر نکند  و بادی  نسیمی آرام   ما را با خود   ببرد    صبحگاهی    زود هنگام
همین

————————————
پی نوشت :  این روزها جنگارو دیگری به میدان ذهنم در آمدست و تمام داشته ام را به سخره نشسته است . مبارزی نامی به نام تاریخ فلسفه غرب اثر برتراند راسل  با ترجمه ای جذاب از دریابندری .

حال
چند سالی هست
بیابان را سراسر مه گرفتست
من
تنم میترسد .
همین
نوا بامدادی

——————————————————————
پی نوشت :  جملاتی که با این علامت **  شروع و ختم شده اند   جملات متن کتاب کلمات  سارتر بودند  .

باز نوشت : سخت  در حال جنگیدنم  ،  این کتاب  سلاح  خطرناک  کلمه دارد  سلاحی  که جان آدمی را به لب میرساند . در چند پست  این جنگ را روایت خواهم کرد .

—  نقد  یعنی  هنر دیدن

اینجا  بنا  ، بر این آجرها و ستون استوار  خواهد بود  که  فیلم و تئاتر و نمایش و اثر و کتابی  را که هر  روز  با آن برخورد دارم با  نگاهی  بازگونه ببینم و آن را برای  نشر به انتشار  چشمهای  شما  بگذارم.
قرار  نیست  مدام  انجا  تنه  نوشتار و اثر دیگران را برایتان خرد کنم تا  گرم  شوید
قرار  است اگر  کاری  هست برای تامل   اثری  هست برای  تعمق آن را برایتان  باز نشر بدهم و بنویسم  چگونه دیده ام  و چه خوانده ام .
ابدا  اینگونه  نخواهد  بود که  نقد  بنا بر  ضعیف نشان دادن اثری باشد  بیشتر  نقد در اینجا  معنای  بزرگ کردن اثر و پرو بال دادن به کبوتریست که  شاید در  قفس  ذهنتان  برای آن اثر  ساخته اید .
نمیخواهم  معنای  درشتی  بدهم  بلکه  میخواهم  معنای  جذابی  از اثری  بزرگ بدهم .
اینجا  فریاد را در سکوت  معنا  خواهیم کرد .
هر  اثر  فریادیست  که  نویسنده آن  در  سکوت سر میدهد .
همین